Fjlpqce

यस शृङ्खलाको एक भाग
हिन्दू शास्त्रहरू
वेद
ऋग्वेद · यजुर्वेद सामवेद · अथर्ववेद भेदहरू संहिता · ब्राह्मण आरण्यक · उपनिषद
वेदांगहरू
शिक्षा · छन्दः व्याकरण · निरुक्त कल्प · ज्योतिष
उपनिषद
ऋग्वेदीय ऐतरेय यजुर्वेदीय बृहदारण्यक · ईशा तैत्तरीय  · कठ श्वेताश्वतर सामवेदीय छन्दोग्य · केन अथर्ववेदीय मुण्डक · मुण्डक्य प्रश्न
पुराणहरू
ब्रह्म पुराणहरू ब्रह्म पुराण · ब्रह्माण्ड पुराण ब्रह्मवैवर्त पुराण मार्कण्डेय पुराण · भविष्य पुराण विष्णु पुराणहरू विष्णु पुराण · श्रीमद्भागवत् पुराण नारदेय पुराण · गरुड पुराण · पद्म पुराण · अग्नि पुराण शिव पुराणहरू शिव पुराण · लिंग पुराण स्कन्द पुराण · वायु पुराण
हिन्दू महाकाव्यहरू
रामायण महाभारत (भगवद्गीता)
अन्य शास्त्रहरू
मनुस्मृति अर्थशास्त्र · आगम तन्त्रहरू · पञ्चतन्त्र सूत्रहरू · स्तोत्रहरू धर्मशास्त्र दिव्य प्रबन्ध तेवरम् रामचरितमानस योगवशिष्ठ
शास्त्रका विभेद
श्रुति · स्मृति
v t e

पुराणहरूको दिइएको सूचीमा यस पुराणलाई प्रथम स्थानमा राखिन्छ, यस पुराणमा सृष्टिको उत्पत्ति, पृथुको पावन चरित्र, सूर्य एवं चन्द्रवंशको वर्णन, श्रीकृष्ण-चरित्र, कल्पान्तजीवी मार्कण्डेय मुनिको चरित्र, तीर्थहरूको माहात्म्य एवं अनेक भक्तिपरक आख्यानहरूको सुन्दर चर्चा गरिएकोछ। भगवान् श्रीकृष्णको ब्रह्मरूपमा विस्तृत व्याख्या हुनको कारण यस ब्रह्मपुराणको नामले प्रसिद्ध छ। ^[१] यस पुराणमा साकार ब्रह्मको उपासनाको विधान छ। यसमा 'ब्रह्म' लाई सर्वोपरि मानाइएकोछ। यसीलिए यस पुराणलाई प्रथम स्थान दियाइएकोछ। पुराणहरू कोमाम्परा के अनुसार 'ब्रह्म पुराण'मा सृष्टि के समस्त लोकहरू र भारतवर्षको पनि वर्णन गरिएकोछ। कलियुगको वर्णन पनि यस पुराणमा विस्तार्सित उपलब्ध छ। ^[२] ब्रह्मका आदि हुनको कारण यस पुराणलाई आदिपुरण पनि भनिन्छ। व्यास मुनि्ले यसलाई सर्वप्रथम लेखेकाहुन्। यसमा दस हजार श्लोक छन्। प्राचीन पवित्र भूमि नैमिष अरण्यमा व्यास शिष्य सूत मुनिले यो पुराण समाहित ऋषि वृन्दमा सुनाएका थिए। यसमा सृष्टि, मनुवंश, देव देवता, प्राणि, पृथ्वी, भूगोल, नरक, स्वर्ग, मन्दिर, तीर्थ आदिको निरूपण छ। शिव-पार्वती विवाह, कृष्ण लीला, विष्णु अवतार, विष्णु पूजन, वर्णाश्रम, श्राद्धकर्म, आदिको विचार छ। ^[३]

कथा एवं विस्तार[सम्पादन गर्ने]

विस्तार

सम्पूर्ण 'ब्रह्म पुराण'मा २४६ अध्याय छन्। यसको श्लोक संख्या लगभग १०,००० छ। यस पुराणको कथा लोमहर्षण सूत जी एवं शौनक ऋषियहरूको संवादका माध्यमले वर्णित छ। यही कथा प्राचीनकालमा ब्रह्माले दक्ष प्रजापत्तिलाई सुनाएकाथे। ^[४]

कथा

यो पुराण सब पुराणहरूमा प्रथम र धर्म अर्थ काम र मोक्ष लाई प्रदान गर्ने भनिएकोछ, यसभित्र नाना प्रकारका आख्यान छन्, देवता दानव र प्रजापतिहरूको उत्पत्ति यसै पुराणमा बताइएकोछ। लोकेश्वर भगवान सूर्यको पुण्यमय वंशको वर्णन गरिएकोछ, जो महापातकहरूको नाश भनी भनिएकोछ। यसमा नैं भगवान रामचन्द्रको अवतारको कथा छ, सूर्य वंश्को साथ चन्द्रवंशको वर्णन गरिएकोछ, श्रीकृष्ण भगवानको कथाको विस्तार यसैमा छ, पाताल र स्वर्ग लोकको वर्णन नरकहरूको विवरण सूर्यदेवको स्तुति कथा र पार्वती जीको जन्मको कथाको उल्लेख ग्रिएकोछ। दक्ष प्रजापतिको कथा र एकाम्रक क्षेत्रको वर्णन छ। पुरुषोत्तम क्षेत्रको विस्तारसित वर्णन गरिएकोछ, यसैमा श्रीकृष्ण चरित्रको विस्तारपूर्वक लेखिएकोछ, यमलोकको विवरण पितृहरूको श्राद्ध र त्यसको विवरण पनि यसै पुराणमा बताइएकोछ, वर्णहरू र आश्रमहरूको विवेचन पनि गरिएकोछ, योगहरूको निरूपण सांख्य सिद्धान्तहरूको प्रतिपादन ब्रह्मवादको दिग्दर्शन र पुराणको प्रशंसा गरिएकोछ। यस पुराणका दुइ भाग छन्।

सन्दर्भ[सम्पादन गर्ने]

1. ↑ गीताप्रेस डाट ओरजी
2. ↑ भारतकोष
3. ↑ साईको आंगन,ब्रह्म पुराण
4. ↑ गीताप्रेस डाट ओरजी, ब्रह्म पुराण

बाहिरी कडिहरू[सम्पादन गर्ने]

• वेद-पुराण - यहाँ चारहरू वेद एवं दस भन्दा अधिक पुराण हिन्दी अर्थ सहित उपलब्ध छन्।
• महर्षि प्रबंधन विश्वविद्यालय-यहाँ सम्पूर्ण वैदिक साहित्य संस्कृतमा उपलब्ध छ्न्।।
• ज्ञानामृतम् - वेद, अरण्यक, उपनिषद् आदिमा सम्यक जानकारी
• वेद एवं वेदांग - आर्य समाज, जामनगर के जालघरमा सभी वेद एवं उनके भाष्य दिये हुए हैं।
• जसको उदेश्य हो - वेद प्रचार
• वेद-विद्या_डॉट_कॉम
• पुराण

v t e पुराण वैष्णव पुराण विष्णु पुराण · भागवत पुराण · नारद पुराण · गरुड़ पुराण · पद्म पुराण  · वाराह पुराण शैव पुराण शिव पुराण • वायु पुराण · लिङ्ग पुराण · स्कन्द पुराण · अग्नि पुराण · मत्स्य पुराण · कूर्म पुराण ब्रह्मा पुराण ब्रह्म पुराण · ब्रह्माण्ड पुराण · ब्रह्मवैवर्त पुराण · मार्कण्डेय पुराण · भविष्य पुराण · वामन पुराण अन्य पुराण देवीभागवत पुराण · गणेश पुराण · हरिवंश पुराण · सौरपुराण

v t e महाभारत महाभारतको पर्वहरू आदिपर्व · सभापर्व · अरण्यक पर्व · विराटपर्व · उद्योगपर्व · भीष्मपर्व · द्रोणपर्व · कर्णपर्व · शल्यपर्व · सौप्तिकपर्व · स्त्रीपर्व · शान्तिपर्व · अनुशासनपर्व · अश्वमेधिकापर्व · आश्रम्वासिकापर्व · मौसुलपर्व · महाप्रस्थानिकपर्व · स्वर्गारोहणपर्व · हरिवंश पर्व कुरु वंश का व्यक्तिहरू शन्तनु · गंगा · भीष्म · सत्यवती · चित्राङ्गद · विचित्रवीर्य · अम्बा · अम्बिका · अम्बालिका · विदुर · धृतराष्ट्र:कौरव · गान्धारी · दुर्योधन · दुःशासन · युयुत्सु · दुःशला · शकुनी · पाण्डु: पाण्डव · कुन्ती · माद्री · युधिष्ठिर · भीमसेन · अर्जुन · नकुल · सहदेव · द्रौपदी · अभिमन्यु  · परीक्षित · जनमेजय कुरुक्षेत्र युद्ध कौरव पक्ष अलम्बुष •अलायुध •सुशर्मा •सुदक्षिण •बृहदवाहन •क्षेमधुर्ति •भगदत्त •भूरिश्रवा •वाहलिक •ध्रुमसेन •सम्यमणि •वृहदबल •दुर्योधन • दुःशासन •मात्रिकवत् •जयद्रथ •सोमदत्त •शकुनि •कृतवर्मा •चित्रसेन •वृषसेन •शाल्व •शल्य •भीष्म •कर्ण •विकर्ण •कृपाचार्य •उलूक पाण्डव पक्ष अभिमन्यु • पुरूजीत •धृष्टकेतु •वृहद्क्षत्र •सहदेव, मगध नरेश •इरवन •चेकीतन •सत्यकि •सेनाविन्दु •श्रुत्कर्मा •द्रुपद •सत्यजीत •युद्धमन्यु •चित्रयुद्ध •चित्रयोधिन •उत्तमौजा • शिखण्डी •क्षात्रधर्मन •धृष्टद्युम्न •विराट •जरासन्ध •बृहन्त •घटोत्कच •प्रतिविन्द्य •सुतसोम •श्रुतकीर्ति •सतनीक •श्रुतकर्मण •सहदेव •नील •नकुल •युधिष्ठिर •भीमसेन •अर्जुन अन्य पात्र अश्वत्थामा · एकलव्य · उत्तरा · उलूपी · द्रोण · व्यास · कृष्ण · सुभद्रा · सात्यकि · सञ्जय · इरावन · बर्बरीक · बभ्रुवाहन · बिराट राजा · कीचक · जरासन्ध · मयासुर · दुर्वासा · बलराम · द्रुपद · हिडिम्ब · शल्य · अधिरथ · हिडिम्बा · घटोत्कच · अहिलावती · वैशम्पायन · उग्रश्रव सौती अन्य राजवंश · कुरुक्षेत्र युद्ध · श्रीमद्भगवद्गीता स्थान हस्तिनापुर · इन्द्रप्रस्थ · पाञ्चाल  · नैमिषारण्य

v t e तुलसीदासको रामचरितमानस तथा वाल्मीकिको रामायण काण्डहरू बालकाण्ड · अयोध्याकाण्ड · अरण्यकाण्ड · किष्किन्धाकाण्ड · सुन्दरकाण्ड · लंकाकाण्ड · उत्तरकाण्ड · खंडकाव्य पात्रहरू दशरथ · कौशल्या · सुमित्रा · कैकेयी · जनक · मन्थरा · राम · भरत · लक्ष्मण · शत्रुघ्न · सीता · उर्मिला · मांडवी · श्रुतिकीर्ति · विश्वामित्र · अहिल्या · जटायु · सम्पाति · हनुमान · सुग्रीव · बालि · अंगद · जामवंत · विभीषण · ताड़का · त्रिजटा · शूर्पणखा · मारीच · सुबाहु · खर-दूषण · रावण · कुम्भकर्ण · मंदोदरी · मायासुर · सुमाली · मेघनाद · प्रहस्त · अक्षयकुमार · अतिकाय · लव · कुश · वेदवती स्थानहरू अयोध्या · मिथिला · लंका · सरयू · त्रेतायुग · रघुवंश · लक्ष्मणरेखा · औषधिपर्वत · वानर · अशोकवाटिका · ऋंगवेरपुर · ऋष्यमूक · चित्रकूट · दण्डक वन · ब्रह्मलोक · रामेश्वर अन्य अग्निदेव · अत्रि · अध्यात्म रामायण · अन्त्येष्टि क्रिया · ऋंगी ऋषि · काकभुशुण्डि · कोपभवन · चूड़ामणि · जनकप्रतिज्ञा · दूत · धनुषयज्ञ · नागपाश · पातिव्रत धर्म · पुत्रकामेष्टि · पुष्पकविमान · पुलस्त्य · मुद्रिका · राक्षस · राज्याभिषेक · रामराज्य · वानरसेना · शक्तिबाण · शिवधनुष · संजीवनी · स्वयंवर · स्वर्णमृग • रामशलाका

v t e हिन्दु देवताहरू तथा शास्त्रहरू देवताहरू त्रिमूर्ति ब्रह्मा विष्णु महेश्वर गणेश कुमार हनुमान इन्द्र राम कृष्ण अग्नी वायु सुर्य अन्य देवीहरू त्रिदेवी सरस्वती लक्ष्मी पार्वती सती शक्ति दुर्गा काली सीता राधा नवदुर्गा मातृका अन्य हिन्दु शास्त्रहरू वेद ऋग्वेद · यजुर्वेद · सामवेद · अथर्ववेद · पुराण वैष्णव:  · विष्णु पुराण · मत्स्य पुराण · भागवत पुराण · गरुड पुराण · कूर्म पुराण · वाराह पुराण शैव: · स्कन्द पुराण · वायु पुराण · अग्नि पुराण · लिङ्ग पुराण · नारद पुराण · पद्म पुराण ब्रह्मा: · ब्रह्म पुराण · ब्रह्माण्ड पुराण · ब्रह्म वैवर्त पुराण · मार्कण्डेय पुराण · भविष्य पुराण · वामन पुराण उपनिषद ईशोपनिषद · ऐतरेयोपनिषद · कठोपनिषद · केनोपनिषद  · छान्दोग्योपनिषद · प्रश्नोपनिषद · तैत्तिरीयोपनिषद · बृहदारण्यकोपनिषद · माण्डुक्योपनिषद · मुण्डकोपनिषद · श्वेताश्वतरोपनिषद · कौषीतक्युपनिषद · मैत्रायणण्युपनिषद ·       (१०८ :उपनिषदहरू) अन्य ग्रन्थ  · रामायण · महाभारत · श्रीमद्‍भगवद्गीता · मनुस्मृति  · धर्मसूत्र  · गृह्यसूत्र  · योगसूत्र  · आगम  · धर्मशास्त्र हिन्दु धर्म हिन्दु पौराणिक कथा